ปลวก (Termite)  

ปลวก แมลงที่ว่าร้ายนัก  ในประเทศไทยปลวกเป็นแมลงที่นับว้าเป็นศัตรูสำคัญต่อเศรษฐกิจของประเทศทั้งโดยทางตรงและทางอ้อมโดยเฉพาะอย่างยิ่งทางด้านการเกษตร ป่าไม้ เช่น การทำลายต้นไม้  ที่ยังไม่ได้โค่นและโค่นแล้ว ทำความเสียหายแก่อาคารบ้านเรือนสิ่งก่อสร้าง เครื่องเรือน วัสดุต่าง ๆ  ที่ทำด้วยไม้และฝ้าย เป็นต้น จากผลการสำรวจความเสียหายดังกล่าวข้างต้น ประมาณได้ว่ามีมูลค่าไม่ต่ำกว่าหนึ่งร้อยล้านบาทต่อปี นับว่าปลวกเป็นแมลงที่ทำลายเศรษฐกิจที่สำคัญชนิดหนึ่ง จึงควรทำความรู้จักถึงชนิดและความเป็นอยู่ของปลวกเพื่อใช้เป็นข้อมูลประกอบการป้องกันกำจัดต่อไป

ลวกเป็นแมลงที่มีชื่อเรียกภาษาอังกฤษว่า เทอร์ไมต์  หรือบางทีเรียกว่ามดสีขาว ( White ant ) จัดเป็นแมลงในอันดับไอสอปเทอรา ในอันดับนี้มีปลวกวงศ์ใหญ่อยู่ 3 วงศ์  คือ วงศ์ Kalotermitidae  วงศ์ Termitidae  และวงศ์ Rhinotermitidae ซึ่งมีความสำคัญทางเศรษฐกิจ ในโลกใบนี้เราพบปลวกประมาณ 2000 ชนิด เฉพาะในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีประมาณ 270 ชนิด พบในประเทศไทย ประมาณ 90 ชนิด ปลวกที่มีความนสำคัญทางเศรษฐกิจในประเทศมีเพียง 11 ชนิดสำหรับพวกที่เป็นภัยร้ายแรงต่อสิ่งก่อสร้างและส่วนประกอบของอาคารบ้านเรือนที่ทำด้วยวัสดุไม้คือ

1. ปลวกไม้แห้ง ( Drywood termites ) เป็นปลวกที่สามารถดำรงชีวิตได้ในเนื้อไม้ที่แห้งสนิท  เมื่อปลวกกัดกินเนื้อไม้จะทิ้งมูลมีลักษณะเป็นเม็ดเล็ก ๆ  คล้ายเมล็ดฝิ่นออกจากรูที่มีขนาดเล็ก  ในประเทศไทยพบชนิดสำคัญ 2 ชนิด คือ Cyptotermesthailandis และ Cyptotermesdomesticus ซึ่งทำลายวัสดุที่ทำด้วยไม้ในอาคารบ้านเรือน

2. ปลวกใต้ดิน ( subterranean termites ) เป็นปลวกที่อาศัยอยู่ใต้ดินเกือบตลอดอายุของมันและนับ เป็นประเภทที่เป็นภัยร้ายแรงต่ออาคารและสิ่งก่อสร้างเพราะความเสียหายที่เกิดจากปลวกพวกนี้มีถึง  95%  ชนิดที่สำคัญ 2 ชนิดคือ Coptotermes gestroi และ Globitermes sulphuteus  ปลวกจะขึ้นมาหาอาหารโดยการทำท่อทางเดินหรืออุโมงค์ด้วยดินเพื่อใช้เป็นทางเดินไปยังแหล่งอาหาร เช่น ตามผิวไม้ คอนกรีต สิ่งปลูกสร้างอื่น ๆ  ตามรอยแตกหรือช่องระหว่างพื้นบ้าน  กับพื้นดิน ถ้าระยะไม่ห่างเกินไปปลวกจะสร้างท่อทางเดินข้ามไปได้ในเนื้อไม้ที่ปลวกใต้ดินเจาะทำลายภายในแล้วจะเหลือส่วนนอกไว้เป็นแผ่นบาง ๆ  ตอนในที่กลวงมันจะใช้ดินอุดตามช่องว่างไว้ไม่ให้ผิวไม้ยุบปลวกอาศัยอยู่รวมกันเป็นสังคมในแต่ละสังคมแบ่งออกได้เป็น 3 แบบ  ตามรูปร่างและหน้าที่การทำงาน คือ ปลวกแม่รังและพ่อรัง (ปลวกราชินี-ราชา หรือปลวกตัวเมียและตัวผู้) ปลวกทหารและปลวกกรรมกร

ปลวกตัวเมียและปลวกตัวผู้

ปลวกตัวเมียและตัวผู้  คือปลวกที่มีปีกบินได้เราเรียกว่า  แมลงเม่าซึ่งจะออกมาบินเล่นไฟในช่วงก่อนฝนตก  มีหน้าที่กระจายพันธุ์และจัดตั้งสังคมหรือรังใหม่  เมื่อแมลงเม่าผสมพันธุ์กันและสลัดปีกหลุดจะมุดตัวลงในดินเพื่อวางไข่และสร้างรังต่อไป  ปลวกตัวเมียจะพัฒนาด้วยตัวเองเป็นปลวกแม่รัง  ทำหน้าที่ผสมพันธุ์และวางไข่เพียงอย่างเดียว  ปลวกคู่แรกที่ทำหน้าที่เป็นราชินีและราชาของรัง  บางตัวมีอายุได้นานเกือบ 25 ปี และวางไข่ได้มากถึงวันละ 30000 ฟอง ความสามารถในการวางไข่จะขึ้นอยู่กับจำนวนปลวกกรรมกร

ในขณะที่ไข่เจริญเป็นตัวอ่อน และตัวแก่ภายในระยะ 30-50 วันนั้นปลวกราชินีจะเป็นตัวควบคุมตัวอ่อนให้พัฒนาบทบาทเป็นแบบต่าง ๆ  คือเป็นตัวผู้-ตัวเมีย เป็นปลวกกรรมกร หรือ ปลวกทหาร 

ปลวกกรรมกรมีปริมาณมากที่สุดกว่า 90% ในจำนวนประชากรปลวกใน 1 รังปลวก ลักษณะไม่มีปีก ส่วนปวกมีขากรรไกรแบบฟังเลื่อยเหมาะสำหรับตัดไม้  เจาะไม้ สิ่งก่อสร้าง ต่าง ๆ  มีหน้าที่ซ่อมแซมรังหาอาหารเลี้ยงดูปลวกอื่น ๆ  ปลวกกรรมกรเป็นหมัน ผสมพันธุ์และสืบพันธุ์ไม่ได้

ปลวกทหาร ซึ่งมีจำนวนน้อยมากสังเกตเห็น ลักษณะที่แตกต่างจากปลวกกรรมกร คือ  มีหัวโตผิดปกติ  ไม่มีตาที่มองเห็นได้  ส่วนของปากมีขากรรไกร ขนาดใหญ่รูปลักษณะคล้ายคีมหรือดาบ เหมาะสำหรับใช้ในการต่อสู้แต่ไม่สามารถใช้ตัดหรือเจาะได้ จึงมีหน้าที่ต่อสู้เพื่อป้องกันอันตรายให้ปลวกภายในรัง โดยเฉพาะศัตรู สำคัญ คือมด เมื่อศัตรูทำลายทางเดินหรือรัง  มันจะเอาส่วนหัวที่โตอุดช่องโหว่หรือขับไล่ศัตรู จนกว่าปลวกกรรมกรจะทำการซ่อมแซมรังเรียบร้อย

ปลวกทหารบางชนิดสามารถกลั่นของเหลวที่มีพิษเป็นกรดเหนียว ๆ  ออกจากส่วนหัวของมัน เมื่อมดมาถูกจะเหนียวติดและหมดกำลัง  นอกจากนี้กรดที่ปลวกทหารกลั่นออกมายังใช้ในการเจาะโลหะและหินได้ดีอีกด้วย  จึงเห็นได้ว่า  ปลวกจะแบ่งแยกหน้าที่กันอย่างชัดเจนในลักษณะแมลงสังคมชนิดหนึ่ง

ปลวกมีการแพร่พันธุ์อย่างรวดเร็ว  ปลวกตัวผู้และตัวเมียในรังที่มีอายุ 3 ปี จะกระจายพันธุ์ไปนอกรังเพื่อจัดตั้งรังใหม่ ปีละ 1-2 ครั้ง ระหว่างต้นฤดูฝนหลังฝนตกใหม่ ๆ  โดยบินจากรังเก่าในลักษณะแมลงเม่า ผสมพันธุ์แล้วสลัดปีกมุดลงดินเพื่อสร้างรังใหม่วนเวียงกันเช่นนี้  ดังนั้นปลวกจึงมีจำนวนมากมายและเป็นปัญหาใหญ่ที่ยากจะกำจัดหมดไปได้โดยง่าย  วิธีการที่ทำได้คือการป้องกันไม่ให้ปลวกก่อความเสียหายแก่ทรัพย์สินต่าง ๆ  เท่านั้น

                อาหารหลักของปลวก  คือ เซลลูโลส ที่ได้จากเนื้อไม้การกัดทำลายสิ่งของที่มี  เซลลูโลสเป็นส่วนประกอบก็เพื่อนำมาใช้เป็นอาหาร  และที่อยู่อาศัยนอกจากนี้ซากปลวกหรือวัตถุเหลว ๆ   ตามตัวปลวกยังใช้กินเป็นอาหารได้  นิสัยของปลวกใช้การสื่อสารโดยสัมผัสกันตลอดเวลา  จึงเป็นช่องทางหนึ่งในการกำจัดปลวก  หากปลวกได้สัมผัสสารพิษที่ใช้กำจัด  จะถ่ายทอดสารพิษติดต่อถึงกันโดยง่ายและจะทำให้ปลวกตายทั้งหมดได้